Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΑΡΑΔΟΣΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΑΡΑΔΟΣΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 27 Ιανουαρίου 2024

ΓΙΑ ΤΟ ΕΘΙΜΟ-ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ "Φιλιάς"


Φιλιά, ή το τραπέζι τής φιλίας

Ένα έθιμο έξευρέσεως πόρων γιά την συντήρησι των εκκλησιών καί τή λειτουργία των σχολείων κατά τά χρόνια τής σκλαβιάς ήταν καί τό τραπέζι τής «Φιλιάς»=φιλίας. Ενα έθιμο παμπάλαιο σέ πολλά μέρη πού ζούσε υπόδουλος ελληνισμός. Στήν Καπαδοκία μάλιστα συγκεκριμένος, διετηρείτο μέχρι τό 1914, έτος τής καταστροφής του Μικρασιατικού ελληνισμού.’Έτοι τήν ήμέρα των Θεοφανείων μετά τό τέλος τής Θείας λειτουργίας, έγίνετο ένα είδος πλειοδοτικής, εικονικής δημοπρασίας έκποιήσεως όλων τών εικόνων τής κεντρικής εκκλησίας, πλήν των μεγάλων τοϋ τέμπλου. Τήν προοριζόμενη δέ γιά έκποίησι εικόνα ανύψωνε μέ τά χέρια του πρός έπίδειξι ό ίερεύς μέ τά άμφιά του πού στέκονταν στο μέσον τής Ωραίας Πύλης, έκφωνώντας τό κατώτατο χρηματικό όριο έκποιήσεώς της, ακριβώς όπως γίνεται σέ αληθινές δημοπρασίες καί κατεκυρώνετο στον τελευταίο πλειοδότη. 

Μετά τό πρας τής δημοπρασίας έσχηματίζετο πομπή καί λιτανία πού πήγαινε στή θέσι Πηγάδια - στήν άκρη στο χωριό απ’ όπου υδρεύεται ή Κοινότης - ενώ οί άγορασταί τών εικόνων ή έκπρόσωποί τους έκρατούσαν τις εικόνες αυτές. ’Εκεί έτελείτο κατανυκτική δέησις καί εν συνεχεία μέ την ίδια επισημότητα καί τάξι επέστρεφαν στήν εκκλησία δπου οι εικόνες έπανατοποθετούντο στις θέσεις τους καί έτελείωνε ή εορτή.

Τρίτη 8 Αυγούστου 2023

ΑΡΧΕΙΟ ΣΠΥΡΟΥ ΣΤΟΥΠΗ

 Η ψηφιοποίηση του  εξαιρετικά σημαντικού συγγραφικού  έργου του άξιου συγχωριανού μας αείμνηστου Σπύρου Στούπη βρίσκεται σε εξέλιξη...Βιβλία του, άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά, και γενικά κάθε τι με το οποίο ασχολήθηκε, διερευνάται και ψηφιοποείται...για να διατηρηθεί ως εθνική κληρονομιά στις επόμενες γενιές...
Ζητώ όποια βοήθεια στο κοπιώδες έργο που ανέλαβα προς τιμήν του... Αν κάποιος διαθέτει κατι απο το τιτάνιο έργο του ας επικοινωνήσει μαζί μου...(μέσω Αδελφότητας).

Χαρ. Καββαδίας 



Δευτέρα 31 Αυγούστου 2020

Το Πωγώνι


Του Χριστόφορου Μηλιώνη

Λένε πώς όλα τα χέλια του κόσμου ξεκινούν από λίμνες και ποταμούς, διασχίζουν ωκεανούς διαβαίνουν στεριές και επιστρέφουν στη θάλασσα των Σαργασσών για να γεννήσουν και να πεθάνουν. Ή καινούρια γεννά θα κάνει αντίστροφα το δρόμο τής προηγούμενης υπακούοντας σ’ ένα ανεξήγητο αταβιστικό νόμο...

Έναν τέτοιο νόμο ακολουθούν κι’ οι Πωγωνήσιοι (κοινόν άλλωστε στους πιο πολλούς Ηπειρώτες) χρόνια και χρόνια τώρα πού άλλοτε έσερνε το ρεύμα για την Πόλη και τη Βλαχιά. και τώρα προς τα μεγάλα αστικά κέντρα τής Ελλάδος κι έξω απ’ αυτήν Αυστραλία Αμερική...

Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο να μιλώ για το Πωγώνι μακρυά απ’ αυτό...

Το Πωγώνι είναι πάντα και μονάχα ανάμνηση και νοσταλγία. Τα παιδικά μας χρόνια χαμένα μέσ’ τούς μεγάλους ίσκιους των βουνών με τα σκληρά ονόματα, ανάμεσα Μουργκάνα, Νεμέρτσικα, Κασιδιάρη κι Άκροκεραύνεια. Βουνά, πού οι άνθρωποι μια και δεν είναι αναγκασμένοι να φιλιωθούν μαζί τους, τα παρακάμπτουν και προτιμούν τις μικρές κοιλάδες καί τις υπώρειες. "Όταν ιδίως γέρνει να βασιλέψει ο ήλιος μακρυά προς το Αργυρόκαστρο, πίσω από τ’ Ακροκεραύνεια, απλώνουν οι ίσκιοι των βουνών και κάθονται πλάκωμα πάνω στο στήθος. Κι αντίκρυ, στον κάμπο τής Δερόπολης τά νερά του Δρίνου στέλνουν ανταύγειες από τό ηλιοβασίλεμα -πρώτο ερέθισμα στην παιδική φαντασία πού τ’ απλώνει τα κάνει θάλασσα κι απάνω ρίχνει τα καράβια τής φυγής...

Παρασκευή 14 Αυγούστου 2020

ΤΑ (ΕΙ)ΚΟΝΙΣΜΑΤΑ...

 Έξωκκλήσια καί εικονίσματα στις διάφορες ράχες και στά σταυροδρόμια θυμίζουν τή λατρεία τής θεάς τής φύσεως μέ τά ονόματα Κυβέλη, Ρέα, Δήμητρα πού γίνονταν σέ υπαίθρια ιερά, έξω καί κυρίως στις κορυφές τών βουνών καί μέσα σέ σπήλαια.

Τά «κονίσματα» ειδικώτερα, βρίσκωνται συνήθως στις διασταυρώσεις τών όδών καί στις εισόδους καί εξόδους του χωρίου, άποτελούν δέ μέ τή γύρω περιοχή τους τοπωνύμια. Αλλοτε όμως χτίζονταν καί σέ διάφορα επίκεντρα σημεία τής υπαίθρου καί μέσα στά χωριά σέ τόπο εκκλησίας τής, όποίας έστερούν- το. Κι αυτό γιατί, όλιγάριθμοι όπως ήταν οί συνοικισμοί καί μή συγκεκροτημένοι σέ κοινότητα, δέν είχαν τή δυνατότητα ν’ άποκτήσουν κανονική έκκλησία. Έτσι τά χωριά εκείνα πού δέν είχαν παπα, δάσκαλο ή εκκλησία, γιά νά συγκροτηθούν στή χριστιανική τους πίστι, άποκτούσαν μέ τόν άπλό αύτόν τρόπο τών εικονισμάτων ένα θρησκευτικό σύμβολο πού τά συγκρατούσε σ’ αυτή. Τό κόνισμα δηλ. είναι ό πρόγονος τής εκκλησίας. Οί κάτοικοι δέ τών εν λόγω συνοικισμών έκκλησιάζοντο τότε στο πλησιέστερο μοναστήρι καί ώρισμένες μέρες μόνον τό χρόνο.

Σάββατο 29 Δεκεμβρίου 2018

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΜΟΙΡΟΛΟΪ-"ένα ερωτικό γράμμα προς τη μουσική!"...


..."η μουσική στην πρωταρχική της μορφή είναι ένα γιατρικό για τις πληγές της ψυχής-κάτι εξ ίσου απαραίτητο με τον αέρα και την τροφή..."
Christopher C. King 

Ποιά σχέση μπορεί να έχει ένας βιρτουόζος κιθαρίστας των delta blues με έναν παραδοσιακό βιολιστή απο την Ηπειρο;;; 
Στο θαυμάσιο βιβλίο του "Ηπειρώτικο μοιρολόϊ" που κυκλοφόρησε πρόσφατα μεταφρασμένο στα Ελληνικά ο Christopher C. King μας εξηγεί :

..."Ο πρώτος δίσκος που έβαλα στον Τζιμ, όταν μας επισκέφτηκαν με τη Μαρία, δεν ήταν το «Ηπειρώτικο μοιρολόι». Έβαλα ένα δίσκο που ήξερα ότι ο Τζιμ τον λάτρευε, αλλά που κατά πάσα πιθανότητα δεν είχε ποτέ ακούσει από δίσκο γραμμοφώνου: το «Fixin' to the blues» [Μπλουζ της προετοιμασίας για το θάνατο] του Γουάσινγκτον «Μπάκα» Γουάιτ. Γεννημένος το 1909 σε μια φάρμα στο αγροτικό Χιούστον της πολιτείας του Μισισίπι, ο Γουάιτ ήταν κορυφαίος κιθαρίστας των Ντέλτα Μπλουζ, ακριβώς όπως ο Ζούμπας ήταν ένας διαπρεπής Ηπειρώτης βιολιντζής. Τα κοινά στοιχεία μεταξύ Γουάιτ και Ζούμπα δεν σταματούσαν εδώ.

Το «Ηπειρώτικο Μοιρολόι» του Ζούμπα ακολουθεί τα κοινά μοτίβα όλων των παραδοσιακών ηπειρώτικων μοιρολογιών. Τα κομμάτια αυτά είναι βασισμένα στους θρήνους που τραγουδιούνται πάνω στο μνήμα σ’ ολόκληρο τον ελληνόφωνο κόσμο εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ο Ζούμπας μετέφερε τον επίμονο γυναικείο γόο του μοιρολογιού στο βιολί

Παρασκευή 28 Δεκεμβρίου 2018

Το θυροστόμι...



Στις πόρτες κάθοντ’ οι κυρές και σιγοκουβεντιάζουν 
για τη ζωή τη δύσκολη τα πονεμένα χρόνια. 
Κι ακούς μέσα στην ήσυχη τ’ απόβραδου γαλήνη 
ένα τραγούδι σιγανό αργό σαν μοιρολόι:

"Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο 
η ξενιτειά σε χαίρεται κι εγώ ’χω τον καημό σου...".

Τώρα τι να γράψει κανείς γι’ αυτές τις πόρτες; 

Χάθηκαν οι κυρές δεν γύρισαν οι κύρηδες. 
Πού είν’οι νοικοκυρές τον μάνταλο ν’ανοίξουν 
την πόρτα να σφαλίσουν;

Στο θυροστόμι δεν πατάει το πέταλο τ’αλόγου 
και δεν διαβαίνουν νιές  μήτε και παλληκάρια.
Τα χνάρια σβήσαν της ζωής, τα σκέπασε η λήθη.

Χορταριασμένη η αυλή λιθοσουρειές τα τοίχια 
χωρίς πνοή, χωρίς ζωή.
Μήτε τραγούδι ακούγεται μήτε και μοιρολόγι 
κι η λύπη χώρο να σταθεί δεν θάβρει, ούτε πεζούλι.
Μήδε η χαρά να καρτεράει στην πόρτα την ελπίδα. 
Ντουβάρια σωριασμένα θυμίζουν μόνο, 
τα παλιά τα χρόνια τα καλά τ’ αγύριστα, τα περασμένα...

Κώστας Χ. Κωστούλας



Τετάρτη 26 Δεκεμβρίου 2018

Μία μικρή πραγματεία περί κασσιώπιτας...


ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ: Τά δύο αξιόλογα κείμενα που σας παραθέτω παρακάτω αποτελούν μιά μικρή πραγματεία γύρω απο το  όνομα την προέλευση και την παρασκευή - με ιστορικές, γλωσσολογικές και λαογραφικές αναφορές - της γνωστής σε όλους μας νοστιμότατης κασσιώπιτας (χυτή την λέμε στη Βήσσανη). Τα δύο αυτά κείμενα  εντόπισα σε παλιά φύλλα της εφημερίδας "ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ" (02/02/1901 και 09/02/1901) και ανήκουν  το πρώτο στον Χρήστο Χρηστοβασίλη - δημοσιογράφο, συγγραφέα και σημαντικό εκπρόσωπο της Ηπειρωτικής λογοτεχνίας και στον Αθανάσιο Πετρίδη - σχολάρχη , που συνέταξε το κείμενό του ως απάντηση στο πρώτο. 
Υπάρχει και ένα τρίτο κείμενο σχετικά με το θέμα του γνωστού μας συγχωριανού (Βησσανιώτη) αείμνηστου Σπ. Στούπη με τίλο "Πίτα των Κασωπαίων" δημοσιευμένου στην εφημερίδα "Κερκυραϊκά Νέα" (Φύλλο 268 κ. ε.) το οποίο δυστυχώς δεν κατάφερα να έχω παρά τις επίμονες προσπάθειές μου.
Η μεταφορά των δύο κειμένων εδώ, έκρινα σκόπιμο να γίνει αυτούσια, με την ορθογραφία του πρωτότυπου και βεβαίως σε πολυτονικό σύστημα γραφής. Οι αναγνώστες που γνωρίζουν την δυσκολία του εγχειρήματος θα με συγχωρήσουν ίσως πιο εύκολα για τα πιθανά ορθογραφικά λάθη που ίσως να παρουσιάζει το κείμενο... 
Ανεξαρτήτως βεβαίως των επιμέρους συμπερασμάτων που μπορεί να εξάγει ο αναγνώστης απο τα δύο κείμενα όσον αφορά το όνομα ή την προεύλευση της "φτωχικής" κασσιώπιτας, αυτή θα παραμείνει νομίζω ες αεί ένα απο τα πιό νόστιμα και προσφιλή εδέσματα της Ηπειρώτικης - και όχι μόνο-κουζίνας!!!
ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΩΡΑ ΤΑ ΔΥΟ ΚΕΙΜΕΝΑ. ΚΑΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ...(και γαιτί όχι...ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ!!!)
Η ΚΑΣΣΙΩΠΗΤΑ

Η Ο ΚΑΣΣΙΩΠΑΙΟΣ ΠΛΑΚΟΥΣ

Ἐν Ἠπείρω σήμερον, οὐχί μόνον παρά τῶ όχλῳ, άλλά καί παρά τοῖς κατά τι ἀναπτυγμένοις εἶνε ἄγνωστον τό ὄνομα τής πάλαι ποτέ περιφήμου Ἠπειρωτικής πόλεως «Κασσιώπης», ἀμφίβολον δέ ἐάν καί οἰ πολυάριθμοι ἀπόφοιτοι  τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις γυμνασίου εἶνε εἰς θέσιν νά γνωρίζωσί τι περί αὐτής, ἔνεκα τοῦ κακοῦ συ­στήματος, τό όποίον δυστυχῶς διέπει τά τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς τε ἐλευθέρας καί τῆς ὑποδού­λου Ἐλλάδος.

Κυριακή 23 Δεκεμβρίου 2018

ΜΩΡΗ ΔΡΟΠΟΛΙΤΙΣΣΑ: Ένα θρυλικό βορειοηπειρωτικό τραγούδι...


Του Α. Ν. Παπακώστα
Φεβρουάριος 1950

Η μοίρα της Ηπείρου και μάλιστα της αλύτρωτης περιοχής της υπήρξε σχεδόν πάντοτε τραγική. Έτσι εξηγείται γιατί τα τραγούδια του λαού αυτού, ακόμα και κείνα που δεν έχουν θρηνητικό χαρακτήρα, μοιάζουν με το βαρύ και μονότονο σκοπό των σαν μοιρολόγια! Ένα από τα τραγούδια αυτά, μα και σε όλα τα μέρη, όπου έφτασαν ξεριζωμένοι από τον τόπο τους οι Βορειοηπειρώτες, είναι και το ακόλουθο:

Ω Δρυϊνοπολίτισσα, ωχ καϋμένη, 
ω Δρυϊνοπολίτισσα, ζηλεμένη.

Βάλ’ το φέσι σ’ ομπροστά 
και σύρε στην εκκλησιά 
με λαμπάδες με κηριά 
και με μοσχοθυμιατά 
και προσκύνα για τ’ εμάς 
την Κυρά την Παναγιά
και προσκύνα για τ’ εσάς 
τι μας πήραν η Τουρκιά 
και μας πάνουν στα τζαμιά 
και μας σφάζουν σαν τ’ αρνιά 
σαν τ’ αρνιά την Πασχαλιά 
τα κατσίκια τ’ Αϊ Γιωργιού 
Αχ! πώς νάχω κι εγώ νου!

Ω Δρυϊνοπολίτισσα, ωχ καϋμένη, 
ω Δρυϊνοπολίτισσα, ζηλεμένη.

Η παραλλαγή έχει διασωθεί από το γνωστό Δροβιανίτη λόγιο Αθανάσιο Πετρίδη, έχει δηλ. Βορειοηπειρωτική την προέλευση.
Αν και διορθωμένη κατά τη συνήθεια της εποχής από το λόγιο καταγραφέα της είναι αξιοσημείωτη, αφού είναι από τις πιο παλιές. Την ίδια, με ασήμαντες φραστικές μεταβολές παρεμβάλλει και ο Φάνης Μιχαλόπουλος στην μελέτη του για το Αργυρόκαστρο.

Παρασκευή 12 Οκτωβρίου 2018

H Mπύρω μολογάει: "τραγούδια του γάμου στη Βήσσανη Πωγωνίου"


Τά τραγούδια κι ο Χορός αποτελούν το κορύφωμα τής ομαδικής χαράς των ανθρώπων. Προ πάντων στα χωριά, πού ο κύκλος είναι πιο στενός και οι άνθρωποι συνδέονται πιο στενά (συγγενικά η φιλικά) από τα μικρά τους χρόνια. Στα χωριά δίνεται ή ευκαιρία να σμίξουν —να ανταμώσουν — πολλές φορές στους γάμους, στα βαφτίσια, στα πανηγύρια και στις ονομαστικές γιορτές κι' εκεί να εκδηλώνουν την ομαδική χαρά τους με το τραγούδι και το Χορό.

Τραγουδούν και χαίρουνται. Τραγούδια βγαλμένα από την ψυχή του Λαού. Τραγούδια, πού ομορφαίνουν τον άνθρωπο, πού στολίζουν την ψυχή του με ευγένεια και καλοσύνη. Τραγούδια, πού αποτελούν ύμνους προς το Θεό - Δημιουργό. Προς την όμορφη Φύση. Γεμάτα ενθουσιασμό, πίστη και παλληκαριά.

Αυτά αποτελούν τη μεγαλύτερη κληρονομιά του Έθνους μας, τής Φυλής μας. Με τα τραγούδια αυτά έζησαν οι Πρόγονοί μας " Ε λ ε ύ θ ε ρ ο ι "  όλα τα χρόνια της πικρής σκλαβιάς κι ανδρώθηκαν και γέμισαν την ψυχή τους με ψυχική δύναμη και υγεία —δύο πράγματα απαραίτητα για την κοινωνική ζωή— δυο σπάνιες αρετές του ανθρώπου, για να μας τα κληρονομήσουν αυτούσια, ζωντανά, αμόλυντα...
Ο Χορός και το Τραγούδι ανταμώνουν τούς ανθρώπους και τούς ενώνουν ψυχικά — άρρηκτα — άδελφικά..."


Νικόλαος Θ. Υφαντής
...//...

Του μουσικού-λαογράφου 
Παντελή Καβακόπουλου
(καθ' υπαγόρευση της Ερωφύλης Παπαζώτου 
ή όπως ήταν γνωστή με το όνομα Μπύρω, ετών 75)

Την επισκέφθηκα πέντε φορές στο σπίτι της, στους Αμπελόκηπους της Αθήνας όπου και ηχογράφησα ένα σεβαστό αριθμό τραγουδιών (πάνω από εκατό). Η πρώτη φορά ήταν στις 4 Φεβρουάριου 1978 και η πέμπτη, και τελευταία, στις 29 Μαρτίου του 1978.

Παλαιότερα, στη Βήσσανη της επαρχίας Πωγωνίου, του νομού Ιωαννίνων, οι γαμήλιες διαδικασίες άρχι­ζαν την ημέρα Πέμπτη, κατά την οποία οι γυναίκες, που ζύμωναν τα ψωμιά, τραγουδούσαν το τραγούδι: 


Ανέβαινε προζύμι 
κατέβαινε σκαφίδι 
κοράσια το ζυμώνουν 
με μάνα, με πατέρα, 
μ ’ αδέρφια, μ’ αξαδέρφια.

Δευτέρα 17 Σεπτεμβρίου 2018

Στ' αλώνια μας...


Στη φωτογραφία: Στο αλώνι του Τέλη Τζάκου στη Βήσσανη 1955

Από δεξιά: Αγαθή Λάβαρη-Αλέκα Λάβαρη (καβάλα...)-Γεώργιος Λάβαρης
Μάρθα Αρμπιρου-Ανθούλα Αρμπιρου-Βάσω Καρύδη-Γιούλα Καρύδη
[Αρχείο Αδελφότητος]

..//..

Προυνό - προυνό τέτοιον καιρό ξυπνούσαμε όλοι στα σπίτι μας. Αλωνάρης μήνας και τάχαμε συμμάσει τα γεννήματα στ’ αλώνι.
Από τα χαράματα πήγαινε ή μάννα να ρίξει τα δεμάτια για τ’ αλώνισμα. Τέτοιον καιρό αχολογούσαν οι αλωνότοποι από τον κόσμο μας που χαίρονταν γιατί οι κόποι της χρονιάς έφταναν στο τέλος.

Πέρα ο κάμπος τής Δερόπολης ξανθοπράσινος από τα θερισμένα και τα καλαμπόκια, χαϊδεύονταν στην πρωινή αντάρα του καλοκαιριού. Ο Δρίνος καταμεσίς του κάμπου κυλούσε τα ήσυχα καλοκαιριάτικα νερά του πέρα προς τ’ Άργυροκάστρου τα μέρη. Τα χωριά της Δερόπολης δέχουνταν τις πρώτες αχτίδες τού ήλιου και ασημοαστραποβολούσαν τα τζάμια των σπιτιών από το Βουλεράτι.
Μελισολόϊ οι χωριανοί στο δρόμο για τ’ αλώνια. Βόδια, άλογα, φοράδες κατηφόριζαν να πιάσουν δουλειά στ΄ αλώνισμα. Μικροί μεγάλοι χρειάζουνται στ’ αλώνι. Εμένα μέ πέρναν κάθε μέρα, δίχως να παρακαλώ, γιατί ήμουν χρειαζούμενος. Μου έζωνε ή μάννα την ρετσινένια μπροστέλλα της στο κεφάλι, γιά την κάψα του ήλιου, μου έδινε και μιά κρανίσια βέργα, κι’ έφερνα μέ τις ώρες γύρο από τό στρόερα [1] τ’ αλωνιού μας, τον Κυριάκη και τον Κανάβη μας.

Παρασκευή 7 Σεπτεμβρίου 2018

Κράνια απ΄ την πατρίδα!


O κλητήρας χτύπησε διακριτικά την πόρτα του γραφείου του κ. Διευθυντή. Ακούστηκε ένα εμπρός κι η πόρτα άνοιξε.
-Έλα Παναγιώτη, πες μου.
-Κύριε Διευθυντά, ήρθε ένα δέμα με κούριερ στο όνομά σας, ορίστε και το απόθεσε στο γραφείο.
-Ευχαριστώ Παναγιώτη, μπορείς να πηγαίνεις.

Περιεργάστηκε το δέμα και διαπίστωσε πως το όνομα του αποστολέα ήταν δυσανάγνω­στο εξ αιτίας ενός λεκέ που υπήρχε πάνω του. Ετοιμαζόταν να το ανοίξει, όταν ακούστη­κε πάλι να χτυπά η πόρτα άλ­λο ένα: 
- Εμπρός!
Η ιδιαιτέρα μπήκε φουριόζα και κεφάτη -καλομακιγιαρισμένη, καλοντυμένη, χαιρό­σουν να τη βλέπεις, και άφη­σε πάνω στο γραφείο ένα πάκο φακέλλους.
-Αυτά, προς υπογραφή, κύ­ριε Διευθυντά. Καφεδάκι ή­πιατε; συμπλήρωσε.
-Όχι, της απάντησε, αν έ­χεις την καλοσύνη έναν μέ­τριο σε μεγάλο φλυτζάνι.
-Ξέρω, ξέρω και με ένα σκέ­το κρουασσάν.
-Τί θα γινόμουνα χωρίς εσέ­να!

Σάββατο 25 Αυγούστου 2018

Τα γεφύρια της Ηπείρου κινδυνεύουν με κατάρρευση...

Το γεφύρι του Ζαγορίου Καλογερικό ή Πλακίδα, λίγο πριν από την είσοδο στο χωριό Κήποι
Με τα μισά γεφύρια της Ηπείρου να έχουν πέσει και τα άλλα μισά να απειλούνται, η μόνη λύση διαφαίνεται μόνο μέσω ενός ευρέως προγράμματος συντήρησης, προστασίας και διάσωσης των δεκάδων πέτρινων κατασκευών που θα τους επιτρέψουν να επιζήσουν ως μνημεία και να κληροδοτηθούν στις επόμενες γενιές. Τα σημαντικότερα προβλήματα εντοπίζονται στο Ζαγόρι, στα γεφύρια Χάτσιου, Κοβάτσαινας, Πλακίδα, Καμπέρ Αγά, Αρκούδα, Μίσσιου, καθώς και στο γεφύρι Σκάλας Βραδέτου.

Τα ορμητικά νερά των ποταμών, η βλάστηση, οι άσχημες καιρικές συνθήκες αλλά και η υποστελέχωση αρμόδιων υπηρεσιών [***], είναι οι κύριες αιτίες που δημιουργούν προβλήματα στα θεμέλια των πέτρινων γεφυριών και στη συντήρησή τους, ενώ ακανθώδες παραμένει το ζήτημα της διαχείρισης του ιστορικού αυτού αποθέματος, λόγω και της διασποράς του στον χώρο.

Παρασκευή 24 Αυγούστου 2018

Αλησμονώ και χαίρομαι...


"Η μανίτσα"-Φωτογραφία:  Γιώργος Πανταζίδης (γύρω στο 1900)
(Αρχείο Αδελφότητας)

Αλησμονώ και χαίρομαι

Αλησμονώ και χαίρομαι
 θυμιούμαι και λυπιούμαι 
τι θελα φύγω το ταχύ 
πάλε για ξένον τόπο... 

Θυμήθηκα, λυπήθηκα, 
θυμιούμαι και λυπούμαι 
θυμήθηκα την ξενητιά 
και θέλω να πηγαίνω...

Σήκου μανά μ' και ζύμωσε 
καθάριο παξιμάδι 
με πόνο βάλε το νερό, 
με δάκρυα ζύμωσέ το 
και με πολύ παράπονο 
βάλε φωτιά στο φούρο 
και παρακάλα το Χριστό 
κι αυτή την Παναγία 
για να μη φύγ' ο κερατζής** 
ακόμα λίγες μέρες...

Πέμπτη 16 Αυγούστου 2018

Πανηγύρια "για τα ...πανηγύρια"...


Πανηγύρι στη Βήσσανη Πωγωνίου 15 Αυγούστου 2018: Απο τα λίγα που διατηρούν ακόμη και σήμερα πολλά από τα χαρακτηριστικά της παράδοσης [Φωτογραφία απο Vissani Hills]

***
Ανησυχητική πλέον η αλλοίωσή τους στην Ήπειρο...
Τα σημερινά πανηγύρια «σκοτώνουν» την παράδοση!
Χάνουν την αυθεντική τους μορφή, και τα γνήσια Ηπειρωτικά αισθήματα τείνουν προς εξαφάνιση...

Είναι πολλών Ηπειρωτών η διαπίστωση, κυρίως κάποιος ηλικίας, ότι αλλοιώθηκε ανησυχητικά ο χαρακτήρας των πανηγυριών στην Ήπειρο. Όπως χαρακτηριστικά τονίζουν, πολλά πανηγύρια είναι... '"για τα πανηγύρια..."
Η εμπορευματοποίηση, η διαστρέβλωση ηχοχρωμάτων και ρεπερτορίου, η καταθλπτική ομογενοποίηση, «φονεύουν» την παράδοσή μας και αλλοτριώνουν τη σχέση μας μαζί της. Ιδιαίτερα αλλοτριώνουν τη σχέση της νεολαίας με την παράδοση, που για πρώτη φορά έρχεται σε επαφή μαζί της μέσα οπτά τέτοια πανηγύρια. Το δημοτικό τραγούδι δεν έχει πλέον τη μορφή, τη θέση και τη διάδοση που είχε, όταν η ύπαιθρος διατηρούσε ακόμα πολλά στοιχεία του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Στη σύγχρονη εποχή το δημοτκό τραγούδι επιβιώνει, αλλά όχι ως οργανικό στοιχείο του τρόπου ζωής των ανθρώπων, αλλά ως μία ακόμα επιλογή (δυνατότητα) μουσικής έκφρασης ανάμεσα στις πολλές που είναι πλέον διαθέσιμες.
Εμπορευματοποιημένες και άνευρες αναβιώσεις παλαιών συνηθειών έγτναν τώρα πολλά από τα -πανηγύρια μας, τονίζουν οι δυο κορυφαίοι Ηπειρώτες τραγουδιστές, 
Στυλιανός Μπελλος και Σάββας Σιάτρας.
Τι λένε Μπέλλος-Σιάτρας

Δύο μεγάλες φυσιογνωμίες του Ηπειρωτικού δημοτικού τραγουδιού, ο Στυλιανός Μττέλλος και ο Σάββας Σιάτρας, με δηλώσεις τους στον «Π.Λ.» κατακεραυνώνουν όσους συμβάλλουν στην υποβάθμιση και στην αλλοίωση της παράδοσης. Οι κορυφαίοι τραγουδιστές, εκφράζουν την πικρία τους, για το ότι «τα πανηγύρια έχουν χάσει πλέον τον παραδοσιακό χαρακτήρα τους».

Πέμπτη 9 Αυγούστου 2018

Τα πανηγύρια στην Ήπειρο

τ. Επιθεωρητού Γεωργίας

Πατροπαράδοτο έθιμο τα πανηγύρια στην Ήπειρο, αποτελούν σταθμούς στην ήρεμη ζωή των χωριών της. Αραδιασμένα όλα το ένα μετά το άλλο στο μεγαλύτερο ποσοστό τους στην περίοδο της Άνοιξης και κυρίως του Καλοκαιριού, καλύπτουν την ωραιότερη περίοδο του χρόνου, τότε που και η φύση αναγεννημένη και ανανεωμένη έχει το δικό της πανηγύρι. 
Τα πανηγύρια έχουν τις πρώτες τους καταβολές στην αρχαιότητα, που σαν πανηγύρια θεωρούνταν γιορταστικές συγκεντρώσεις του λαού για την τέλεση θρησκευτικών τελετών στις οποίες εκτός από τις θρησκευτικές εκδηλώσεις, γινότανε και αθλητικοί, μουσικοί και φιλολογικοί αγώνες, οργανώνονταν χοροί, θυσίες και πομπές, και απαγγέλονταν στο κοινό πανηγυρικοί λόγοι, και επιπλέον για την εξυπηρέτηση του κοινού δημιουργούνταν και σημαντική εμπορική κίνηση με τη συγκέντρωση πολλών εμπόρων και πωλητών διαφόρων ειδών και κυρίως τροφίμων.

ΓΙολύ σπάνια στα πανηγύρια αυτά ρυθμίζονταν και πολιτικά ζητήματα. Τέτοια πανηγύρια στην αρχαιότητα ήταν στην Αθήνα τα Παναθήναια, τα Ελευσίνα, τα μεγάλα Διονύσια και άλλα. στη Σπάρτη τα Κάρνεια και τα Υακίνθια, στο Άργος τα Εκατόμβια και σε πανελλήνιο επίπεδο τα Ολύμπια, τα Πύθια, τα Νέμεα και τα Ίσθμια. Παρόμοια πανηγύρια γινότανε και στην αρχαία Ρώμη.

Σάββατο 5 Αυγούστου 2017

Η Μαριόλω...



«...Κάποιοι πόνοι
πού δέν τούς κλεί
κι ό πλατύτερος θρήνος...»
Κ. ΠΑΛΑΜΑΣ

Ό κάθε άνθρωπος εκδηλώνει το συναίσθημα της χαράς με το δικό του τρόπο. Τό συναίσθημα όμως τής λύπης, τής βαθειάς λύπης, όλοι οί άνθρωποι τό εκδηλώνουν με τον ίδιο τρόπο. Με ψυχικό πόνο, με θρήνους, με μοιρολόγια από τις γυναίκες, μέ δάκρυα. Τά δάκρυα εναποθηκευμένα στο δακρυϊκό ασκό, στη λήκυθο, αυτή του ανθρωπίνου πόνου, δέν έχουν προορισμό από τη Φύση νά ξεπλένουν μόνο το βολβό του οφθαλμού, άλλα καί να ανακουφίζουν από τούς αβάσταχτους ψυχικούς πόνους. Διαυγή κι αστραφτερά κατά τή ροή τους καίνε και τό μαντήλι. Έχουν οί Ήπειρώτισσες μεγάλη εμπειρία με τούς ακένωτους ασκούς των δακρύων τους.

«...Σου στέλλω καί το δάκρυ μου 
σε ενα χρυσό μαντήλι.
Το δάκρυ είναι καφτερό 
καί καίει το μαντήλι...»

Άπό τήν άρχαιοτάτη ακόμα εποχή όλοι οί συγγραφείς μάς παρουσιάζουν τον ψυχικό σπαραγμό σ’ όλες τις κλίμακες. Ό Θουκυδίδης άναφέρει οτι οί Αθηναίοι, κατά τό 431 π.Χ. 
«...τω πατρίω νόμω δημοσία ταφάς έποιήσαντο 
των εν τώδε πολέμω πρώτω άποθανόντων».
 Ό Πρίαμος όταν έμαθε το θάνατο του γυιού του Εκτορα (Ίλιάς X στιχ. 54) 

«... ώμωξεν ό γέρων κεφαλήν... 
παίειν καί τ’ άλλα ποιεΐν καί λέγειν, 
ό συμβαίνει τοις περιπαθούσι».

Πέμπτη 3 Αυγούστου 2017

Ο χαλβάς και η μουσταλευριά...

Τι χαλβάς τί μουσταλευριά...Ο τρόπος διαφέρει...

►ΕΙΚΟΝΑ ΠΡΩΤΗ: Ο ΧΑΛΒΑΣ

Σε μία αίθουσα τουρκικού σχολείου γύρω στα 1880.Το δημοσίευμα (η γλαφυρότητα της περιγραφής του συντάκτη εντυπωσιακή!!!) είναι απο την εφημερίδα "ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ"-24 Σεπτεμβρίου 1899. Απολαύστε το:

Πέμπτη 27 Ιουλίου 2017

Βήσσανη σήμερα στον Αη Παντελεήμονα...


Στον Αη Παντελεήμονα... 

[...Στο βόρειο άκρο κοντά στα Πηγάδια. Έδώ συναντούμε μερικές εικόνες ένδιαφέρουσες: Οι δεσποτικές, στο τέμπλο, τής Θεοτόκου και του 'Αγ. Νικολάου, φέρουν καλλιτεχνική έπένδυση αξιόλογη από φύλλα χαλκού. Άτυχώς δέ οί παρατιθέμενες φωτογραφίες δέν ικανοποιούν. Αλλη εικών 35X25 τυπωμένη σέ μεταξωτό ύφασμα παρουσιάζει τον γνωστό τύπο τής Παναγίας του Μπαλουκλή, πίσω της δέ φέρει την επιγραφή «Γεώργιος Κ. Τσουβαλίδης, Βήσσανη 18—8—1910». Όπως είναι γνωστό κτητορική οικογένεια του "Αη Πανταλεήμονος είναι ή Τσουβαλίδου ή Τσουβάλη, όπως έλέγετο κοινώς.