Ήπειρος: «Στέρεψε» από ελληνόπουλα ....

Ήπειρος: «Στέρεψε» από ελληνόπουλα - Σε αναστολή λειτουργίας 29 σχολεία λόγω έλλειψης μαθητών...

Η λίστα με τα 19 Νηπιαγωγεία και 10 Δημοτικά που βάζουν «λουκέτο», το ένα μάλιστα μέσα στην πόλη της Άρτας - Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον Δήμο Πωγωνίου...

Ερημώνει η Ήπειρος και αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές από τη συρρίκνωση του πληθυσμού στις επαρχίες της. Πιο λυπηρό όμως από αυτό, είναι ότι φεύγει και η νέα γενιά από τα χωριά, ένα δυσάρεστο γεγονός που όμως αποτελεί πραγματικότητα και γιγαντώνεται χρόνο με τον χρόνο.

Ακριβώς αυτή τη διαπίστωση έρχεται να επιβεβαιώσει η απόφαση για την αναστολή λειτουργίας, στην οποία θα τεθούν 29 σχολεία το επερχόμενο σχολικό έτος 2023-2024 λόγω έλλειψης μαθητών στις  περιφερειακές ενότητες Ιωαννίνων, Άρτας, Θεσπρωτίας και Πρέβεζας.

Πρόκειται για συνολικά 29 εκπαιδευτικά ιδρύματα -19 Νηπιαγωγεία και 10 Δημοτικά σχολεία- σε 25 χωριά της Ηπείρου, ενώ το πλέον παράδοξο είναι ότι μέχρι και ένα νηπιαγωγείο μέσα στην πόλη της Άρτας βρίσκεται στη λίστα των σχολειών που θα βάλουν «λουκέτο»!

Να γνωρίσει η Πρόεδρος και τον Ακριτικό Ελληνισμό της Ηπείρου...

Να γνωρίσει η Πρόεδρος 

και τον Ακριτικό Ελληνισμό της Ηπείρου...

Δημοσιεύτηκε ότι ετοιμάζεται το εορταστικό πρόγραμμα των Ελευθερίων της πόλης και οι διαδρομές και επισκέψεις της εξοχότατης  Κυρίας Προέδρου της  Δημοκρατίας.

Ταπεινά, και επειδή το ιστορικό γεγονός καλύπτει και την απελευθέρωση μιας ευρύτερης περιοχή της Ηπείρου, μέχρι κάποια ακρώρεια της Ελληνικής επικράτειας,  τολμώ σαν αμετανόητος  καταγραφέας της παράδοσης και ιστορίας του Πωγωνίου, να προσθέσω μια πρόταση που αφορά και στην εκτίμηση της τελευταίας αλλά και της πραγματικής απογραφής του ακριτικού αυτού χώρου. 

Είναι ευκαιρία, για την αξιότιμο κυρία Πρόεδρο, η οποία τιμά  κατά τις εξόδους , άλλα ακρώρεια της γαλάζιας μας Πατρίδας, να φθάσει και στο επιμεθόριο χωριό του Πωγωνίου, το Ορεινό, να γνωρίσει τον μοναδικό κάτοικο του χωριού, μια γυναίκα που κρατάει εκεί την Ελληνική σημαία. Το Ορεινό είναι το δικό μας, το Ηπειρωτικό Καστελόριζο, και η μόνη γυναίκα κάτοικος είναι η δική μας Κυρά της ΡΩ. Να την επισκεφτεί, να της δώσει μια μεγάλη σημαία και έναν μεγάλο κοντό, να φαίνεται από πολύ μακριά ότι  είναι εκεί  Ελληνική Δημοκρατία, να σταθεί για λίγο και να αντικρίσει στη ρίζα του βουνού τα ίχνη από τα κιβούρια των πεσόντων στις φονικές μάχες του Δεκεμβρίου 1940, Ελλήνων   και Ιταλών σε κοινό νεκροταφείο, που δημιούργησαν οι Ιταλοί, ένα μνημείο πολεμικού πολιτισμού, που σήμερα στην ενωμένη Ευρώπη ίσως πρέπει στηθεί εκεί ένα Ευρωπαϊκό μνημείο ειρήνης. Να απλώσει το βλέμμα της στην Δρόπολη ένα κομμάτι του Ακριτικού Ηπειρωτικού Ελληνισμού, που διατηρεί ανόθευτη την Ελληνική ταυτότητα, μιλάει τα ελληνικά, διατηρεί τα έθιμα και τα μουσικά ακούσματα  της αρχαίας πεντατονίας που συντηρούν  θρηνητικά ή δοξαστικά τους μύθους και τους θρύλους  του Ελληνικού πολιτισμού.

Ο Αμυράς η αδιαφορία και οι ανεμογεννήτριες στο Πωγώνι...

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ [1][Επιμέλεια Χ. Καββαδίας]

Δημοσιεύουμε παρακάτω 2η επιστολή του Κων/νου Κωστούλα -ερευνητή/συγγραφέα/εκδότη-προς τον Υφ/ργό Περιβάλοντος και Ενέργειας κο Αμυρά -βουλευτή του νομού Ιωαννίνων-σχετική με την σχεδιαζόμενη εγκατάσταση ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΠΑΡΚΩΝ στην περιοχή Πωγωνίου.

Δυστυχώς η  πρώτη ανάλογη επιστολή που απευθύνθηκε  στον κο Αμυρά έτυχε της "συνήθους  αντιμετώπισης"  : απόρριψη στις καλένδες!!!!!!

Ελπίζουμε η παρούσα επιστολή να τύχει διαφορετικής αντιμετώπισης ...

...//...

Αξιότιμον  κύριον

Γεώργιον Αμυρά

Υφυπουργόν Περιβάλλοντος και Ενέργειας

ΑΘΗΝΑ

Κύριε   Υπουργέ

Από 10-7-2021 σας έστειλα  με τη  ΓΕΝΙΚΗ-Ταχυδρομική (Αριθμός αποστολής  368472749) επιστολή-δέμα, με απόψεις και συνημμένα σχετικά πειστήρια για το θέμα της εγκατάστασης ανεμογεννητριών στην περιοχή Πωγωνίου, στα  βουνά  Νεμέρτσικα- Ντούσκο  και Κουτσόκρανο.

Μετά από ένα μήνα και πλέον, δεν ευτύχησα  να έχω μια τυπική έστω απάντησή σας, για τη λήψη της ούτε για την περαιτέρω πορεία και τύχη της.

Πέραν από τη θλίψη μου για την κατάσταση της  Δημόσιας Διοίκησης και την περιφρόνησή μου ως πολίτη, αισθάνομαι οργισμένος σαν γέρος 89 ετών, που υπηρέτησα σε διευθυντικές θέσεις σε Δημόσιο Οργανισμό(ΟΤΕ), αναλογιζόμενος εποχές που εφαρμοζόταν  κανόνες σεβασμού του πολίτη και άμεσης εξυπηρέτησης. Σας εσωκλείω  σχετική εγκύκλιο του Πρωθυπουργού Γεωργίου Ράλλη  για μια ενημέρωση.

Να προσθέσω ότι στο ΟΤΕ που υπηρέτησα, υπήρχε βασική εντολή προς όλες τις υπηρεσίες  να απαντούν στις επιστολές και στα αιτήματα των πολιτών σε τρεις  ημέρες και να τους ενημερώνουν για την τύχη και πορεία του θέματος της επιστολής.

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΜΠΩΓΩΝΗΣΙΑΚΗ ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ ΚΥΡΙΩΝ "Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΠΩΓΩΝΙΟΥ"....

 ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΜΠΩΓΩΝΗΣΙΑΚΗ ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ ΚΥΡΙΩΝ "Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΠΩΓΩΝΙΟΥ"....

Ενα ακόμη Σωματείο, που ιδρύθηκε απο την Βησσανιώτισα Θάλεια Δέρβου-Ποταμιάνου στα τέλη της δεκαετίας του 50, και το οποίο πρόσφερε πολλά στο βασανισμένο και παραμελημένο Πωγώνι μας...

Το Σωματείο υπάρχει μέχρι και σήμερα...[Περισσότερα για την αξιόλογη δράση του σε αλλα σημειώματά μας...]

Επιμέλεια Χ. Κ.

Εκτελούνται μεταφοραί...

 Επιμέλεια: Χ. Καββαδίας

Το Λαχανόκαστρον...

Επιμέλεια Χ. Καββαδίας

 

Πωγωνήσια μολογήματα: " Η χαρά και η λύπη, έρθαν αντάμα"...

Του Κωνσταντίνου Χρ. Κωστούλα

Το 1925 φτιάχναμε τη στέρνα του σπιτιού για να σταματήσει η τυραγνία να κουβαλάμε νερό από το Λάκκο. Το καλοκαίρι του 1927 την τελείωσε ο μάστορας ο Μαρτσέκης, που ήταν ειδικός στις στέρνες. Τότε παραγγείλαμε τα λούκια σ’ έναν εβραίο* ντενεκτζή*, τον Γιοσέφ, στη Βοστίνα που γύριζε στα χωριά και έκανε και εμπόριο. Θέλαμε νάναι έτοιμα το χινόπωρο που άρχιζαν τα πρωτοβρόχια να μαζέψουμε νερό και να την πλύνουμε. Μια μέρα που είχε έρθει ο Γιοσέφ ο εβραίος στο Δολό και μάζευε τομάρια έρχεται στο σπίτι και λέει της μάνας:

— « Κωστάντω, να μου δώσεις το άλογο να πάω τα τομάρια στη Βοστίνα και να στο γυρίσω να σου φέρω και τα λούκια».

Η μάνα μου συμφώνησε και ο εβραίος πήρε το άλογο και το φόρτωσε με τα τομάρια που είχε μαζέψει από το χωριό. Τα τομάρια που φόρτωσε ήταν άλλα μεγάλα, άλλα μικρά, άλλα με το κεφάλι και τ’ αφτιά μπροστά κι άλλα πίσω. Καθώς δεν ήξερε κι από ζώα το κακοφόρτωσε το άλογο. Ξεκίνησε από το χωριό με το άλογο φορτωμένο και κατέβηκε στο Λάκκο για να περάσει αντίπερα στη Βοστίνα. Το γιοφύρι ήταν τότε καινούργιο. Όταν έφτασε εκεί κάτω στο λάκκο, στο γιοφύρι, φαίνεται πώς το άλογο φοβήθηκε από τη σκιά που έκαναν τα κεφάλια και τ’αφτιά από τα τομάρια, λαχτάρησε κι έπεσε στο λάκκο. Τότε δεν ήταν εύκολο ούτε να κατέβει κανένας ούτε να βγάλει το άλογο. Μια και δυο ο εβραίος τρέχει στο χωριό κι απ’ το φρύδι, το κόνισμα, άρχισε να φωνάζει:

— Δολιώτες χωριανοί μούπεσε το άλογο της Κωστάντως στο ποτάμι. Βοηθείστε με, βοήθεια χωριανοί. Έτρεχε και φώναζε. 

Το Πωγώνι

Του Χριστόφορου Μηλιώνη

Λένε πώς όλα τα χέλια του κόσμου ξεκινούν από λίμνες και ποταμούς, διασχίζουν ωκεανούς διαβαίνουν στεριές και επιστρέφουν στη θάλασσα των Σαργασσών για να γεννήσουν και να πεθάνουν. Ή καινούρια γεννά θα κάνει αντίστροφα το δρόμο τής προηγούμενης υπακούοντας σ’ ένα ανεξήγητο αταβιστικό νόμο...

Έναν τέτοιο νόμο ακολουθούν κι’ οι Πωγωνήσιοι (κοινόν άλλωστε στους πιο πολλούς Ηπειρώτες) χρόνια και χρόνια τώρα πού άλλοτε έσερνε το ρεύμα για την Πόλη και τη Βλαχιά. και τώρα προς τα μεγάλα αστικά κέντρα τής Ελλάδος κι έξω απ’ αυτήν Αυστραλία Αμερική...

Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο να μιλώ για το Πωγώνι μακρυά απ’ αυτό...

Το Πωγώνι είναι πάντα και μονάχα ανάμνηση και νοσταλγία. Τα παιδικά μας χρόνια χαμένα μέσ’ τούς μεγάλους ίσκιους των βουνών με τα σκληρά ονόματα, ανάμεσα Μουργκάνα, Νεμέρτσικα, Κασιδιάρη κι Άκροκεραύνεια. Βουνά, πού οι άνθρωποι μια και δεν είναι αναγκασμένοι να φιλιωθούν μαζί τους, τα παρακάμπτουν και προτιμούν τις μικρές κοιλάδες καί τις υπώρειες. "Όταν ιδίως γέρνει να βασιλέψει ο ήλιος μακρυά προς το Αργυρόκαστρο, πίσω από τ’ Ακροκεραύνεια, απλώνουν οι ίσκιοι των βουνών και κάθονται πλάκωμα πάνω στο στήθος. Κι αντίκρυ, στον κάμπο τής Δερόπολης τά νερά του Δρίνου στέλνουν ανταύγειες από τό ηλιοβασίλεμα -πρώτο ερέθισμα στην παιδική φαντασία πού τ’ απλώνει τα κάνει θάλασσα κι απάνω ρίχνει τα καράβια τής φυγής...

Το κλαρίνο και το τραγούδι-Παρατηρήσεις στη χορευτική μουσική στο Πωγώνι

Βήσσανη 15-8-2002: Ο χορός στον πλάτανο μετά την Λειτουργία-Ο Πάντο Αρμπυρος στην κορφή

Γράφει η Ευαγγελία Αντζακα Βέη

Ο Πάντο Άρμπυρος από τη Βήσσανη, ο επιλεγόμενος Τσέπης, που μας άφησε χρόνους πέρσι, χόρευε τη Βασιλαρχόντισσα. Την ήθελε όμως με το κλαρίνο σκέτο. Τελευταία φορά τον είδα να χορεύει το καλοκαίρι του 2002 στο πανηγύρι στο Κεράσοβο, που τώρα γίνεται την Κυριακή μετά τον Δεκαπενταύγουστο με πλούσιο τραπέζι από τον Σύλλογο των Κερασοβιτών και μαζεύει επισκέπτες από όλα τα χωριά του Πωγωνίου, που εκείνες τις μέρες είναι γεμάτα κόσμο.

Εκείνη τη χρονιά στο Κεράσοβο έτυχε να είναι από τη Βήσσανη μόνο ο Πάντο Άρμπυρος, που είχε έρθει με ταξί, όπως το συνήθιζε, και η δίκιά μας παρέα, με άντρες ή αχόρευτους ή ξένους. Έτσι, ο μπαμπα-Πάντος παρακάλεσε μια παρέα από το Κρυονέρι να τον πάρουν μαζί τους στο χορό, πράγμα που εκείνοι ευχαρίστως δέχτηκαν. Όταν ήρθε λοιπόν η σειρά τους, τον έβαλαν να χορέψει πρώτος στην κορυφή, και εκείνος παράγγειλε στα όργανα τη Βασιλαρχόντισσα, διευκρινίζοντας στο κλαρίνο ότι δεν ήθελε τραγούδι. Αμέσως άρχισε το κλαρίνο να χτυπάει τη Βασιλαρχόνησσα, χωρίς όμως να εξηγήσει στον τραγουδιστή το περιεχόμενο της παραγγελίας. Και όταν ο τραγουδιστής, μετά την εισαγωγή, άρχισε να τραγουδάει τα λόγια, ο μπαμπα-Πάντος σταμάτησε το χορό και γύρισε να τον μαλώσει: «Πάψε, πάψε εσύ!». Ο τραγουδιστής σάστισε και πάσχιζε να καταλάβει, δεν σταμάτησε όμως το τραγούδι, για να μην κόψει τη στροφή στη μέση, μέχρι που το κλαρίνο έσκυψε και του ’πε στ’ αφτί. Τότε ο τραγουδιστής σταμάτησε το τραγούδι και κάθισε κάτω, και ο μπαμπα- Πάντος συνέχισε το χορό του όπως τον ήθελε.''

Αρχαιολογική επιοκόπησις της περιοχής Πωγωνίου

 

Άποψη του ερευνημένου τμήματος οικισμού στην Αμπελιά Μερόπης.

Ώς πρός το αρχαίο όνομα της περιοχής Πωγωνίου επικρατούν διάφορες γνώμες. Κατά τον Ζ. Μολοσσό εκαλείτο Τριφυλλία όπου κατοικούσαν οι Τριφύλλιοι ή Τριποφυλίσιοι. Κατά τον Κορυτσας Εύλόγιον έλέγετο Τριφύλλια γιατί κατοικούσαν τρεις φυλές : οι Έπειρώται Μολοσσοί, οι Μακεδόνες Όρέσται, και οι Ίλλυριοί Άτιντανες, [1] «οι μέν πλησιάζοντες τοίς Μακεδόσι, οι δέ τω Ίονικώ κόλπω» (Στράβων Ζ. 8. 36). 

Καί κατά μιά περίοδο έλέγετο Όρεστιάς άπο τον Όρέστη που καταδιωκόμενος ώς γνωστόν γιά μητροκτονία έγκατεστάθη εδώ. Γι αυτό  έπεκράτησε στό Πωγώνι ο έλληνομακεδονικός πολιτισμός. [2] Κατά τον Λ. Βασιλειάδην εκαλείτο Μηλωτίς, άπο το ένδυμα πού έφερον οι κάτοικοι, ένα είδος μάλλινης κάπας γνωστής μέχρις καί του 18ου αιώνα ώς «μαλλιότας», το γνωστό ταλαγάνι πού σήμερα τείνει νά έκλείψη. Δηλαδή Μηλωτίς=ο τόπος πού φορούν τή μαλλιότα. ΙΙιθανώτερο όμως το Μηλωτίς νά προέρχεται, άπο τά έθνικά μολοσσικά ονόματα Μόλωτις—Μολώτας γιατί δύσκολο είναι νά φαντασθεί κανείς έστω καί γιά τή μακρυνή έκείνη εποχή οτι μόνον οί κάτοικοι τής περιοχής αυτής έφεραν μαλλιότα. Έάν όμως είναι άληθινό οτι έκαλείτο Μηλωτίς, τότε υπάρχουν λόγοι νά ύποθέσωμε οτι ή περιοχή άποτελούσε μέρος τής κυρίως Μολοσσίας ή Μολοττίας.

Ο ΓΙΩΤΗΣ ΝΤΑΛΛΟΣ (Το δράμα ενός καλλιτέχνη)...

Όταν καμιά φορά φέρνω στο νου μου τον παλιό κλαρινίστα Γιώτη Ντάλλο, δεν ξέρω τι’ναι κείνο που μου δίνει δύναμη, να φωτίσω τη ζωή και το δράμα του άτυχου καλλιτέχνη. Στ’ αυτιά μου έρχεται ο απόηχος απ’ τις μουσικές του νότες, αλλά κι απ’ τις λαχτάρες απ’ το πονεμένο χοχλαστήρι της ψυχής του...

Πέρασαν τέσσερες δεκαετίες απ’ τη γνωριμία μας και πολλές φορές λέω πως μου ξεθώριασαν οι μνήμες. Το χωνευτήρι της απώλειας απ’ το καταστροφικό έργο του μεγάλου χρόνου που διάβηκε, μπορεί να μου δυσκολέψει την προσπάθεια. Δυνατά όμως νιώθω πως δεν τα κατάφερε να μου στροβιλίσει τις θύμησες, σαν ο αγέρας τα κίτρινα φύλλα του φθινοπώρου.

Δεν άντεξα. Έβαλα σε τάξη ό,τι άκουσα, ό,τι είδα, ό,τι μολογούσαν και μολογιέται και θιασώτης εγώ του γραφτού λόγου, όταν μάλιστα οι ήρωές του είναι υπαρκατά πρόσωπα, το αποτόλμησα και παρουσιάζω τη ζωή, τη δράση, αλλά και το δράμα του παλιού κλαριτζή.

Στο ημιόμορφο κεφαλοχώρι Τσαραπλανά του Πωγωνιού γεννήθηκε ο Γιώτη Ντάλλος. Οι γονέοι του τον κουνάρησαν μέσα στη στερημένη τους ζωή. Άσημοι άνθρωποι, δεν είχαν ούτε τα πιο απαραίτητα. Σε ξεθωριασμένα κουρέλια, φασκιωμένος σε μια μισοσπασμένη σαρμανίτσα, έκλαιγε με τις ώρες όσο να τελειώσει η μάνα του τα «χουσμέτια» και να τον νταντέψει, να τον μπουκώσει με κουρκούτι μπομποτίσιο. Μεγάλωσε στα λίγα, στα φτωχά, στα μικρά, στα ελάχιστα της φαμίλιας του...

Πωγωνήσιες γεύσεις: Λαχανομπούρεκο και Μπατσαριά...

Δολιώτικες συνταγές κληρονομιά της Λεύκως...

Διά χειρος Ντίνας Κουτσομπίνα

►ΛΑΧΑΝΟΜΠΟΥΡΕΚΟ

6 χειροποίητα φύλλα: 2 κάτω -2 ανάμεσα- 2 επάνω.

1 κ. χόρτα: 

2 χεριές λάπατα άγρια και ήμερα. 

Μια χεριά σπανάκι, 

μια σεύκολα 

μια τσοκνίδες τις κορφές 

μια σέγκουνους 

μια ψωλία 

μια βρακανίδες 

μια μαχαίρια

1-2 χεριές μαντανόζια

1 ματσάκι μαϊδανό 

1 άνηθο 

1 δυόσμο 

1 ξερό κρεμμύδι

1 χεριά καύγες 

2-3 φρ. κρεμμυδάκια 

1 πράσο 

Ολα τούτα ψιλοκομμένα και χειροτριμένα με λίγο αλάτι.

1 φλυτζάνι λάδι στα χόρτα και για τα φύλλα. Όταν δεν είναι νηστίσιμη βάζουμε και μια φέτα γιδοτύρι.

Λίμνη Τέλος... Καλημέρα Ζαραβίνα...

Ύστερα από 90 χρόνια ιστορικής αδικίας με το ευτράπελο η λίμνη να δίνει την ιδιότητά της ως ονομασία στο χωριό (κρατώντας για εκείνη το... επίθετό της), ενώ για 600 χρόνια συνέβαινε το αντίθετο, δείχνει ότι θα αποκατασταθεί.

Χθες, 25 Ιανουαρίου 2019, ημέρα κατά την οποία θα μείνει στην ιστορία για τη περιβόητη "Συμφωνία των Πρεσπών" που ψηφιζόταν στη βουλή, λίγα τετράγωνα παρακάτω στο Υπουργείο Εσωτερικών, συνεδρίαζε το "Συμβούλιο Τοπωνυμιών" για ένα άλλο ζήτημα ονομασίας. Ξεχωριστό... Μεταξύ των θεμάτων της ημερησίας διάταξης ήταν η μετονομασία του χωριού μας σε Ζαραβίνα.

Η Αδελφότητά μας παραστάθηκε με 2 μέλη της, κάνοντας πρόσθετη παρέμβαση υπέρ του αιτήματος της Κοινότητας και αφού εξέθεσε τις απόψεις τις προφορικώς, έλαβε τη διαβεβαίωση του Προέδρου της Επιτροπής ότι το Συμβούλιο είναι σύμφωνο με τη μετονομασία του οικισμού, η οποία και θα πραγματοποιηθεί μετά τις εκλογές. Το Συμβούλιο Τοπωνυμιών ήταν το πιο κρίσιμο σημείο και το σημείο στο οποίο συνήθως σταματούν οι διαδικασίες σε περίπτωση άρνησής τους (δείτε και υστερόγραφο).  

Αφού καθαρογραφεί η απόφαση θα πάρει το δρόμο της για το Συμβούλιο της Επικρατείας και ύστερα θα εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα. Οι πιθανότητες να μην τελεσφορήσει η μετονομασία είναι πλέον απειροελάχιστες, καθώς οι επόμενες ενέργειες είναι κατά κύριο λόγο διαδικαστικού χαρακτήρα.

Θεωρούμε ότι η Αδελφότητά μας έπραξε το καθήκον της και έβαλε και εκείνη ένα μικρό λιθαράκι στην αποκατάσταση της αδικίας. Χρέος μας είναι να ευχαριστήσουμε από τη μεριά μας :

Το θυροστόμι...

Στις πόρτες κάθοντ’ οι κυρές και σιγοκουβεντιάζουν 

για τη ζωή τη δύσκολη τα πονεμένα χρόνια. 

Κι ακούς μέσα στην ήσυχη τ’ απόβραδου γαλήνη 

ένα τραγούδι σιγανό αργό σαν μοιρολόι:

"Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο 

η ξενιτειά σε χαίρεται κι εγώ ’χω τον καημό σου...".

Τώρα τι να γράψει κανείς γι’ αυτές τις πόρτες; 

Χάθηκαν οι κυρές δεν γύρισαν οι κύρηδες. 

Πού είν’οι νοικοκυρές τον μάνταλο ν’ανοίξουν 

την πόρτα να σφαλίσουν;

Στο θυροστόμι δεν πατάει το πέταλο τ’αλόγου 

και δεν διαβαίνουν νιές  μήτε και παλληκάρια.

Τα χνάρια σβήσαν της ζωής, τα σκέπασε η λήθη.

Χορταριασμένη η αυλή λιθοσουρειές τα τοίχια 

χωρίς πνοή, χωρίς ζωή.

Μήτε τραγούδι ακούγεται μήτε και μοιρολόγι 

κι η λύπη χώρο να σταθεί δεν θάβρει, ούτε πεζούλι.

Μήδε η χαρά να καρτεράει στην πόρτα την ελπίδα. 

Ντουβάρια σωριασμένα θυμίζουν μόνο, 

τα παλιά τα χρόνια τα καλά τ’ αγύριστα, τα περασμένα...

Κώστας Χ. Κωστούλας

Μικρή συμβολή στην ιστορία των Τσαραπλανών (Βασιλικού Πωγωνίου)

Της Αναστασίας Γ. Καρρά  

Φιλολόγου

1. Τοπογραφικά - Σύνδεση με το παρελθόν

Το Βασιλικό (παλιά Τσαραπλανά) καταπράσινο την Άνοιξη, κάτασπρο το Χειμώνα, ξαπλωμένο νωχελικά στα ριζά της Ομάλιας, είναι από τα παλιότερα κεφαλοχώρια της επαρχίας Πωγωνίου.

"Τσαραπλανά εις τας υπωρείας ιδίας ράχεως Ομαλής καλουμένης, μεταξύ κατασκίων υψωμάτων, κλίμα τερπνόν και υγιεινόν έχοντα. Διαιρείται εις 4 συνοικίας. Γκράτσιτα, Άγιον Μηνάν, Μεσσαίαν, ένθα και τα δημόσια κτίρια και Μαυρίκη". 

(Ηπειρωτικά Μελετήματα, Τεύχος 7ο Πογωνιακά 1889, σελ. 8).

Βρίσκεται βορινά των Ιωαννίνων, 60 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη, έχει υψόμετρο 850 μέτρα και πριν από το 1940 αριθμούσε πάνω από 300 οικογένειες μόνιμα εγκατεστημένες σ’ αυτό. Πριν από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο το χωριό έσφυζε από ζωή. Το προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου φιλοξενούσε πάνω από 100 παιδιά και οι παιδικές φωνές, συνταιριασμένες με τα κελαδήματα των πουλιών, γέμιζαν τον αέρα κι έδιναν μια νότα αισιοδοξίας στους ανθρώπους.

Το χωριό, καταπράσινο από λογιών-λογιών οπωροφόρα δέντρα, περιβάλλονταν από καστανόξανθα αμπέλια που σαν ανταμοιβή στον κόπο, χάριζαν στους κατοίκους το γλυκό καρπό τους. Την εποχή του τρύγου όλο το χωριό εξορμούσε στ’ αμπέλια με φωνές, τραγούδια και γέλια και τα σπίτια και οι αυλές ερήμωναν για λίγες μέρες. Αξέχαστες εποχές που έχουν περάσει ανεπιστρεπτί! Εδώ και πολλά χρόνια έχουν εγκαταλειφθεί - συντέλεσε σ’ αυτό και η φιλοξήρα - και τώρα ο επισκέπτης βρίσκεται μπροστά σ’ ένα άγνωστο τοπίο που δε θυμίζει τίποτα από τους παλιούς αμπελώνες.

Την παλιά εκείνη εποχή στο Βασιλικό, όπως και στα περισσότερα χωριά του Πωγωνίου, έμεναν μόνιμα, Χειμώνα-Καλοκαίρι, μόνο οι γέροι, οι γυναίκες, τα παιδιά και ελάχιστοι νέοι. Οι άνδρες επιζητούσαν καλύτερη τύχη σε ξένους τόπους. Όταν το αγόρι γίνονταν 16 ή 17 χρονών είχε δύο επιλογές, δύο δρόμους να ακολουθήσει. Ή έπρεπε να ταξιδέψει για ανεύρεση εργασίας ή να αδράξει το αλέτρι και την αξίνα και να γίνει γεωργός. Το τελευταίο πολύ λίγοι νέοι το ακολούθησαν, όχι γιατί δεν εκτιμούσαν το επάγγελμα του γεωργού αλλά γιατί τα λιγοστά χωράφια, ποτισμένα με άφθονο ιδρώτα και πολύ κόπο, έδιναν λίγο καρπό, που δεν επαρκούσε για τη συντήρηση της πολυμελούς τότε οικογένειας. Έτσι τα περισσότερα αγόρια ταξίδευαν ή στο εξωτερικό (Κωνσταντινούπολη, Αίγυπτο) ή στο εσωτερικό (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, κ.α.). Η υπόλοιπη οικογένεια παρέμενε στο χωριό. Μετά από λίγα χρόνια το αγόρι, άντρας πια, γύριζε στο χωριό, παντρεύονταν, και το νέο ζευγάρι δημιουργούσε το δικό του σπιτικό. Πολύ γρήγορα όμως, με σπαραγμό καρδιάς και με άφθονα δάκρυα έρχονταν η ώρα του αποχωρισμού. "Ο ζωντανός ο χωρισμός παρηγοριά δεν έχει". 

Οι Φιλικοί του Πωγωνίου, τα Φραστανά ο Κακόλακκος η Βήσσανη και ο Μάρκος Μπότσαρης

Σπίτι των Μποτσαραίων στο Παλαιοχώρι Λάκας Σουλίου

Του Παναγιώτη Δ. Ράπτη

Στη δεκαετία 1810 - 1820 ο Αλή Πασάς έφτασε στο αποκορύφωμα της ακμής του. Είχε συγκεντρώσει τεράστιο πλούτο που έφτανε σε χρυσό και σε χρήμα το μισό εκατομμύριο χρυσές οθωμανικές λίρες. Δημιούργησε ισχυρό στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό. Επεδίωκε την απόσχιση από το σουλτανικό κράτος και την ίδρυση ανεξάρτητου ελληνοαλβανικού κράτους.

Τα χρόνια αυτά η Φιλική Εταιρεία άπλωνε το δίκτυό της στην επικράτεια του Αλή και στο άμεσο περιβάλλον του. Από τα Γιάννινα κατευθύνονταν και οι μυστικές οργανώσεις των Φιλικών στο χώρο του Πωγωνίου. Στόχος της Φιλικής ήταν αξιοποιώντας τις αποσχιστικές επιδιώξεις του Αλή, να τον παροτρύνει να συγκρουστεί με το σουλτάνο, ανοίγοντας ένα δεύτερο μέτωπο ενάντιά του στις παραμονές της ελληνικής επανάστασης. Για το σκοπό αυτό δραστηριοποιούνταν και οι Φιλικοί που εργάζονταν στις στρατιωτικές και πολιτικές υπηρεσίες του Αλή Πασά. Είναι χαρακτηριστική η σύσκεψη που έγινε με τον Αλή στα Γιάννινα το Μάη του 1820.

Σχετικά μ’ αυτή ο ιστορικός συγγραφέας Τάσος Βουρνάς γράφει: «Ο Αλής δεν έπεσε στην παγίδα (σ.σ. των Αγγλων). Κι αποφάσισε να στηριχτεί πλέον στους Έλληνες και Αλβανούς φίλους του καπεταναίους. Το Μάη του 1820 τους κάλεσε στα Γιάννινα σε κοινή σύσκεψη. Έλαβαν μέρος ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Καρατάσος, ο Ν. Στουρνάρας, ο Αντρέας Ίσκος, ο Ζώγας, οι Βλαχαβαίοι, ο Βαρνακιώτης, ο Λογοθέτης, ο Τσολάκογλου, ο Αλέξης Νούτσος, οι γραμματικοί του Μάνθος Οικονόμου, Σπύρος Κολοβός και άλλοι. Πολλά ειπώθηκαν σε εκείνο το πολεμικό συμβούλιο. Ανάμεσα στ’ άλλα ο Ανδρούτσος και ο Αλέξης Νούτσος του πρότειναν να βαφτιστεί χριστιανός, ώστε να έχει περισσότερο κύρος στους υπηκόους του. Βασικά στη σύσκεψη εκείνη αποφασίστηκε να εξοπλιστούν όλοι οι Χριστιανοί που μπορούσαν να σηκώσουν ντουφέκι και να τον βοηθήσουν με όλες τις δυνάμεις τους στο σκληρό αγώνα κατά της Πύλης...» («Αλή Πασάς Τεπενλελής» σελ. 111). 

Εδώ ο Βουρνάς αναφέρει και το γραμματικό Μάνθο Οικονόμου. Στη σελίδα 102 του βιβλίου του αποκαλεί τον Μάνθο Οικονόμου περίφημο. Πρόκειται άραγε για το Φραστανίτη Μάνθο Γραμματικό, τον αδελφό του Γιαννάκη Γραμματικού;

Το video της ενημερωτικής εκδήλωσης της ΠΑΜΠΩΓΩΝΗΣΙΑΚΗΣ για το Κτηματολόγιο στο Πωγώνι

Χορός, εθνοτικές ομάδες και συμβολική συγκρότηση της κοινότητας στο Πωγώνι της Ηπείρου

Του Δρ. Ελευθέριου Π. Αλεξάκη

1. Η προβληματική

Ο χορός έχει μελετηθεί κυρίως από άποψη λαογραφική αποκομμένος από το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο, όπου εντάσσεται και λειτουργεί. [2]

Η Κοινωνική Ανθρωπολογία εξάλλου στραμμένη στη μελέτη της κοινωνικής οργάνωσης έχει δείξει λίγο ενδιαφέρον, παρόλο που το θέμα έχει σημαντικές κοινωνικές προεκτάσεις. [3] Η Πολιτισμική Ανθρωπολογία, αντίθετα, μελέτησε το χορό, συγκεντρώνοντας περισσότερο το ενδιαφέρον της στη δομή και τη σημειολογία του. [4]

Στη μελέτη αυτή θα παρουσιάσω και θα επιχειρήσω να ερμηνεύσω από κοινωνικο-ανθρωπολογική σκοπιά το χορό που έγινε στο μεγάλο πανηγύρι του χωριού Βήσσανη Πωγωνίου στις 15 Αυγούστου, γιορτή της Κοίμησης της Παναγίας, το 1983. Με αφορμή την εκδήλωση αυτή θα προχωρήσω στην εξέταση βασικών ερωτημάτων σχετικών με την κοινότητα που οργανώνει το πανηγύρι και στη διατύπωση ορισμένων απόψεων για την κοινοτική συνείδηση των ανθρώπων που την αποτελούν.

Είναι πλέον διαπιστωμένο ότι οι κοινωνικές δομές δεν παρέχουν νοήματα ή μηνύματα. Αυτό το κάνουν τα σύμβολα. Για την κατανόηση επομένως της συλλογικής συνείδησης της κοινότητας είναι απαραίτητη η μελέτη των συμβόλων της και ένα τέτοιο σύμβολο είναι ο χορός [5] . Η ανάγκη της κοινότητας να εκφράσει την ταυτότητά της έχει ονομαστεί «εθνογνωμία» (Ethnognomony) ή «πολιτισμικός τοτεμισμός» (Cohen 1989: 109· Schwartz 1975: 106-131) και οδηγεί σε μια διαφορετική αντίληψη για την κοινωνία πέρα από τη γνωστή δομολειτουργική (Turner 1974: 119).

Στ' αλώνια μας...

Στη φωτογραφία: Στο αλώνι του Τέλη Τζάκου στη Βήσσανη 1955

Από δεξιά: Αγαθή Λάβαρη-Αλέκα Λάβαρη (καβάλα...)-Γεώργιος Λάβαρης

Μάρθα Αρμπιρου-Ανθούλα Αρμπιρου-Βάσω Καρύδη-Γιούλα Καρύδη

[Αρχείο Αδελφότητος]

..//..

Προυνό - προυνό τέτοιον καιρό ξυπνούσαμε όλοι στα σπίτι μας. Αλωνάρης μήνας και τάχαμε συμμάσει τα γεννήματα στ’ αλώνι.

Από τα χαράματα πήγαινε ή μάννα να ρίξει τα δεμάτια για τ’ αλώνισμα. Τέτοιον καιρό αχολογούσαν οι αλωνότοποι από τον κόσμο μας που χαίρονταν γιατί οι κόποι της χρονιάς έφταναν στο τέλος.

Πέρα ο κάμπος τής Δερόπολης ξανθοπράσινος από τα θερισμένα και τα καλαμπόκια, χαϊδεύονταν στην πρωινή αντάρα του καλοκαιριού. Ο Δρίνος καταμεσίς του κάμπου κυλούσε τα ήσυχα καλοκαιριάτικα νερά του πέρα προς τ’ Άργυροκάστρου τα μέρη. Τα χωριά της Δερόπολης δέχουνταν τις πρώτες αχτίδες τού ήλιου και ασημοαστραποβολούσαν τα τζάμια των σπιτιών από το Βουλεράτι.

Μελισολόϊ οι χωριανοί στο δρόμο για τ’ αλώνια. Βόδια, άλογα, φοράδες κατηφόριζαν να πιάσουν δουλειά στ΄ αλώνισμα. Μικροί μεγάλοι χρειάζουνται στ’ αλώνι. Εμένα μέ πέρναν κάθε μέρα, δίχως να παρακαλώ, γιατί ήμουν χρειαζούμενος. Μου έζωνε ή μάννα την ρετσινένια μπροστέλλα της στο κεφάλι, γιά την κάψα του ήλιου, μου έδινε και μιά κρανίσια βέργα, κι’ έφερνα μέ τις ώρες γύρο από τό στρόερα [1] τ’ αλωνιού μας, τον Κυριάκη και τον Κανάβη μας.

Κράνια απ΄ την πατρίδα!

O κλητήρας χτύπησε διακριτικά την πόρτα του γραφείου του κ. Διευθυντή. Ακούστηκε ένα εμπρός κι η πόρτα άνοιξε.

-Έλα Παναγιώτη, πες μου.

-Κύριε Διευθυντά, ήρθε ένα δέμα με κούριερ στο όνομά σας, ορίστε και το απόθεσε στο γραφείο.

-Ευχαριστώ Παναγιώτη, μπορείς να πηγαίνεις.

Περιεργάστηκε το δέμα και διαπίστωσε πως το όνομα του αποστολέα ήταν δυσανάγνω­στο εξ αιτίας ενός λεκέ που υπήρχε πάνω του. Ετοιμαζόταν να το ανοίξει, όταν ακούστη­κε πάλι να χτυπά η πόρτα άλ­λο ένα: 

- Εμπρός!

Η ιδιαιτέρα μπήκε φουριόζα και κεφάτη -καλομακιγιαρισμένη, καλοντυμένη, χαιρό­σουν να τη βλέπεις, και άφη­σε πάνω στο γραφείο ένα πάκο φακέλλους.

-Αυτά, προς υπογραφή, κύ­ριε Διευθυντά. Καφεδάκι ή­πιατε; συμπλήρωσε.

-Όχι, της απάντησε, αν έ­χεις την καλοσύνη έναν μέ­τριο σε μεγάλο φλυτζάνι.

-Ξέρω, ξέρω και με ένα σκέ­το κρουασσάν.

-Τί θα γινόμουνα χωρίς εσέ­να!